De kracht van perspectieven…op kleine en op grote schaal

pijltjes

Wij openden deze week officieel ons Familie-, Scheidings-&Relatiehuis “Perspectieven” waarbij ik ook mijn boek “Eerste Hulp bij je Nieuwe Gezin” voorstelde. Waarmee ik het welkomstwoord afsloot wil ik deze blogtekst beginnen, omdat het woorden zijn die mij in zoveel aspecten van het leven toespreken. Het zijn eigenlijk niet zomaar woorden, het is een ideologie. Ze vertalen zich ook in onze slogan: “Never underestimate the power of perspective. It can change everything.”

Die zin heeft vele ladingen. Hoe ik het die avond bedoelde is als volgt.

Het is verrijkend én nodig om situaties vanuit verschillende, andere en andermans perspectief te (durven) bekijken. Zeker als we conflicten willen oplossen, mekaar willen kunnen begrijpen en om afstanden te overbruggen tussen elkaar is het onoverkomelijk.

Zoals ik zei is het een ideologie, die althans voor mij, in conflicten op kleine maar ook grote, zelfs maatschappelijke schaal verheldering of verrijking kan brengen. Wat jullie niet weten is dat er een maandenlange zoektocht (eigenlijk denktocht) voorafging aan de dag waarop we wisten hoe ons “huis” zou heten. Nu lijkt het universum samen te spannen om ons schouderklopjes te geven dat we die tijd namen om te komen tot die voor ons perfecte naam. Want het valt echt op hoe vaak ik het woord perspectief of perspectieven bewust of onbewust uitspreek.

Op kleine schaal: ik en jij zijn niet steeds wij

Laat me klein beginnen, en in de context van het boek over nieuwe gezinnen. Een nieuw gezin kent veel uitdagingen die onoverwinnelijk lijken als we niet verder durven kijken dan onze eigen grenzen vanop onze eigen grond. Dat zeg ik echt niet om iemand de les te spellen. Integendeel zelfs. Het is de enige manier om te komen tot een harmonieus en gelukkig geheel waarin ieder een plekje vindt. Als dat het doel is, dan zal je niet anders kunnen dan op tijd en stond je eigen schoenen uittrekken en in de schoenen van je partner, kind, stiefkind, ex-partner, ouders, schoonouders,….te gaan staan om te zien van waaruit zij kijken, en in hun hart te kruipen en begrijpen wat zij voelen. Het zal je helpen ervaren dat we allemaal doen wat we doen en zeggen wat we zeggen met een reden die we elk als waarheid ervaren, zonder dat het daarom dé waarheid is. Zo ontstaat begrip en erkenning, en dat is de basis voor verbinding.

In bemiddelingen is de beweging van zich verplaatsen in een ander essentieel.

Het koppel waarbij de man niet kan begrijpen waarom zijn bijna-ex-vrouw geld vraagt om zijn was en strijk voorlopig nog te doen. Hij levert toch ook extra inspanning om mee te zorgen voor de kinderen tijdens de examens en doet ook andere dingen om haar te ontlasten. Terwijl zij uiteindelijk uitspreekt dat ze echt elke euro nodig heeft en doodsbenauwd is dat ze financieel de woning niet zal kunnen overnemen… Waar ze zelf eigenlijk niet eens zo hard voor wil vechten, net omdat het haar financieel erg zal belasten.  Maar ze doet het voor de kinderen, die geadopteerd zijn en op dit moment heel erg worstelen met hun identiteit en afkomst, waardoor hun thuis een enorme houvast is. De verlichting die valt wanneer deze twee mensen dit alles kunnen uitspreken en de ruimte die het schept in vertrouwen deze zorgen te kunnen delen en zich te kunnen verplaatsen in mekaars perspectief is enorm. Het brengt wederzijds begrip. Het klinkt misschien simpel, maar vergeet niet dat wij als mensen niet zo goed zijn in verwoorden wat we écht voelen en denken, omdat we ons dan kwetsbaar moeten tonen.

Of de papa die met hand en tand vecht om zijn kinderen even veel bij zich te hebben, ook al werkt hij met posten en zullen de kinderen opgevangen moeten worden door grootouders, buitenschoolse opvang,….terwijl mama zich met minstens even veel kracht verzet en een beperkt verblijf bij papa voorstelt om diezelfde redenen. Wat die ouders echt van mekaar horen te weten is dat papa bang is om aan de kant geschoven te worden, niet meer betrokken te zijn in de opvoeding van de kinderen,….kortom, om naast zijn vrouw en gezin, óók nog zijn kinderen te verliezen. Terwijl mama niets liever wil dan dat hun kinderen een goede relatie met papa hebben, alleen ook gelooft dat ze nood hebben aan een stabiele thuissituatie. Dát van elkaar horen schept ruimte en gigantisch veel mogelijkheden om te zoeken naar oplossingen waarin de wensen van beide ouders, in het belang van de kinderen echt wel verzoenbaar zijn. Alleen….lukt dat enkel als ze bereid zijn ook écht naar elkaar te luisteren en zich te verplaatsen in elkaars situatie en gevoelswereld.

Eén verhaal…zoveel kanten

Toevallig vertelden mijn kinderen vrij recent los van elkaar over vrienden die weinig of slecht contact hebben met één van hun ouders. Mijn zoon naar aanleiding van een ernstig auto-ongeval waarin de papa van een goede vriendin betrokken was, en hoe zij daardoor aangeslagen was. Ze heeft amper contact met hem sinds de scheiding van haar ouders, en is eigenlijk heel boos op hem. Toch blies het feit dat hij een ongeval had, en de onzekerheid over hoe hij daaruit zou komen haar van haar sokken. Met mijn dochter en stiefdochter had ik vlak nadien een gelijkaardig gesprek over een vriendinnetje dat een heel slecht contact heeft met één van haar ouders, die gescheiden zijn en in enorm conflict leven.

Dan voel ik de nood om hen bij te brengen hoe erg zo’n situaties zijn. Want ja, ieder heeft redenen om te voelen wat hij voelt en te doen wat hij doet. Toch vertel ik hen dan dat onder het oppervlakkige gevoel van boosheid (en dat is vaak het enige dat we te zien of te horen krijgen als buitenstaanders) heel vaak veel angst en verdriet schuilgaat. En niet in het minst een grote wens om aanvaard te worden of erkend, die het echter niet (meer) haalt tegen de vrees voor afwijzing. Dan roep ik mijn kinderen op om te luisteren zonder al te veel te zeggen, omdat wellicht al veel mensen dat wel doen. ‘Supporters’ noemen we dat in bemiddeling. Mensen die, vaak onbewust en zeker niet met slechte intenties, betrokken zijn bij het conflict of belang hebben bij hoe het zich al dan niet oplost.  Of die met de beste bedoelingen de boosheid versterken door niet op zoek te gaan naar wat er eigenlijk écht speelt. Vaak trouwens mensen die heel dichtbij staan en dus veel impact hebben op de persoon in kwestie.

Ik leg dan ook uit dat het goed is om mee te leven met deze vrienden, hoewel het ook belangrijk is te weten dat mochten zij de verhalen van elke andere betrokkene in deze situatie even onbevangen en onbevooroordeeld kunnen horen (het voorrecht dat ik als bemiddelaar vaak heb), het hun zou kunnen verrassen dat zij voor elk van hen begrip zouden kunnen opbrengen.

Ik wil daardoor onderstrepen waarin ik heilig geloof:

een verhaal heeft altijd minstens twee kanten. Hou daar gewoon altijd rekening mee. Wees een luisterend oor, maar versterk het conflict niet door er schepjes bovenop te doen. Onthou dat het altijd (!) beter is als er terug toenadering gevonden wordt, zelfs als mensen dat nu zelf (nog) niet inzien. Als je daaraan kan bijdragen, dan draag je bij aan een betere wereld.

Op iets grotere schaal….wij vs zij

Ik zei al dat de ideologie van de kracht van perspectieven voor mij in kleine verhalen ligt, maar ook op grotere schaal toepasbaar is.  Wel de schaal wordt nu een beetje groter….

Ik had vrij recent een aanvaring met een vroegere confrater, waarin ik even persoonlijk werd uitgedaagd om in de verdediging te gaan met risico om te belanden in een wij (bemiddelaars)-zij(advocaten)-verhaal. Net terwijl ik de grootst mogelijke inspanningen lever om een brug te slaan en gewoon te komen tot “wij”.

Na mijn vertrek aan de balie had ik lange tijd het gevoel iets verkeerd gedaan te hebben. Alsof ik ‘tegenover’ de advocatuur was gaan staan, terwijl de keuze voor mij echt ingegeven was vanuit een persoonlijke overtuiging dat wanneer mensen verwikkeld zijn in een familierechtelijk geschil de wet of de rechter zelden een échte oplossing kunnen bieden. Omdat ik geloof dat we ouders best sensibiliseren om in eerste instantie samen te zoeken naar oplossingen, in het belang van hun kinderen. Hoe en door wie die poging begeleid wordt is dan nog van ondergeschikt belang. Daar ligt een morele taak, voor iedereen die met gescheiden ouders werkt. De verdediging dat ouders daar niet voor open staan heb ik vaak, maar in mijn beleving onterecht gehoord. Scheiden is erg emotioneel, en in dat proces doen of zeggen mensen soms dingen die ze achteraf betreuren. Ze zoeken dan steun, raad of advies. De persoon bij wie mensen aankloppen in dat proces heeft een bevoorrechte rol en best wat invloed, én de mooie kans om die ten goede en in het belang van kinderen te gebruiken.

Maar goed, mijn voornemen was dus wel om een brug te slaan richting “wij”-verhaal. Want om ouders écht te kunnen inspireren om samen ouders te blijven na scheiding, werken we best samen over beroepsgroepen heen. Voor mij persoonlijk is bemiddeling een mooie basis om ouders die inzichten bij te brengen, hoewel het ook op vele andere manieren kan.

Het leek, en nu moet ik zeggen lijkt want ik blijf voor de uitdaging gaan, mij dus ook verrijkend om advocaten actief te betrekken in bemiddeling zodat zij hun juridische expertise kunnen bijbrengen en anderzijds ook betrokken zijn bij het proces van sensibilisering om anders met conflict om te gaan. Kortom, en we geraken er, iedereen kan vanuit zijn of haar perspectief een rol opnemen en zich meteen ook verplaatsen in de andere perspectieven.

Welnu, tijdens één van de eerste bijeenkomsten na mijn goede voornemen, liep dit uit op een conflict met een vroegere confrater. Een achteraf bezien absurde discussie, over de hoofden van cliënten heen, die veraf stond van waarover het zou moeten gaan, en veel meer te maken had met de wij-zij-positionering. Net waar ik zo graag van af wil dus.  Ik bekijk het nu als een leermoment, maar op dat moment voelde ik me even terug gekatapulteerd in de tijd. Het kostte me wat tijd en reflectie om zelf de brug over te stappen en  tóch te blijven kiezen voor verbinding. Want en dit wil ik klaar en duidelijk zeggen, ik merk dat er net heel veel inspanning is van justitie en de balie om mee te werken aan een systeem waarin ouders niet ten koste van hun kinderen strijd voeren en ben daar oprecht gelukkig om. Heel even was er de stem in mijn hoofd om mijn goede voornemen maar op te bergen en te kiezen voor mijn veilig kader en de grond die ik intussen het beste ken: de bemiddeling.

Maar waar staan we dan? Hoe geraken we dan vooruit? Hoe groeien we dan naar een systeem waarin alle radars meedraaien? Inderdaad, er blijft ook een beetje hardnekkige tegenwind bestaan, maar intussen heb ik de moed hervonden om die weerstand te trotseren.

Maar zie, om te komen tot wat ik wilde zeggen: het is zinloos om vanuit het eigen perspectief oeverloos te gaan argumenteren en stelling innemen. De verbinding en mogelijkheden tot groei zullen pas ontstaan wanneer we bereid zijn om de meerwaarden van mekaars perspectieven te herkennen en erkennen. Er zit ongelooflijk veel potentieel in samenwerking, en het enige dat nodig is,  is de intentie om te verbinden.

Op grote schaal:

over verbinding eerder dan  polarisatie

of over focussen op het probleem in plaats van op de omstandigheden  

En nu de grotere schaal, om af te sluiten. Ik verbind even twee erg verschillende dingen: de onrust in Brussel en de #MeToo-kwestie. Het gaat voor mij om tegenstellingen, en hoe wij kiezen om te focussen op verschillen, eerder dan op de kwestie zelf. Een wijze dame van wie ik veel leerde over bemiddeling vertelde mij ooit dat wij kampioen zijn in focussen op omstandigheden en niet op het échte, onderliggende probleem. Wel, dit zijn  daarvan voor mij sprekende voorbeelden….

De rellen in Brussel.

Veel mensen hebben ongecensureerd hun mening geuit en dat is niet mijn plan.  Of misschien toch, een beetje…: mijn mening is dat dit gegeven heel complex is, en dat het te gemakkelijk is om vanuit mijn zetel een ongezouten mening, laat staan oplossing te uiten. Niet dat ik er geen ideeën over heb. Wel ben ik bescheiden genoeg om te beseffen dat het een veel te eenvoudige blik zou zijn, ingegeven door persoonlijke ervaringen, om een complexe realiteit waaraan zoveel aspecten verbonden zijn het hoofd te bieden.

Het is een maatschappelijk gegeven, daarvan ben ik wel overtuigd.

En dat is wat ik er verder wél over wil zeggen. We kijken naar de politiek en de politie of althans dat is wat ik vooral lees. Over hoe zij dit moeten oplossen en moeten ingrijpen.

Maar wat kunnen wíj doen vraag ik me dan af? Hebben wij niet allemaal ergens een klein beetje verantwoordelijkheid? Kunnen wij niet ook zelf bruggen slaan naar mekaar toe en zorgen dat we eindelijk samen-leven, in plaats van ons te blijven verzetten tegen een realiteit die ons al zo lang heeft ingehaald?

Of je nu voor of tegen bent, onze maatschappij ís multicultureel. En wat een mooi woord is dat eigenlijk. Op individueel niveau vinden we dat over het algemeen niet zo’n groot probleem, maar als het gaat over ‘culturen’ dan ervaren we verschillen plots als een probleem.

Zijn verschillen eigenlijk een probleem? Zou het mogelijk kunnen zijn om verschillen te laten bestaan? Vechten we in andere domeinen van ons leven niet net tegen “eenheidsworst” en vóór eigenheid en verschillen?

Uiteraard is geweld en vernielzucht uit den boze, en kunnen we dat niet tolereren. Net zoals minachting onaanvaardbaar is, en echte naastenliefde is wat we allemaal prediken.

Aan onze keukentafel heeft de discussie ook gewoed, en ik voel dat er vanalles in me opborrelt dan. Waarom, waarom, waarom  spreken wij zo gemakkelijk  over “zich aanpassen aan onze cultuur”? Mij vertelt dat dat wij onze cultuur beter vinden….Wellicht ben ik erg naïef en borrelt er nu net vanalles op bij anderen. Maar het is voor mij moeilijk te rijmen met naastenliefde, gelijkheid, ….en andere normen en waarden waarmee wij zo graag anderen de mond snoeren. Waarom is het niet mogelijk om net een immense verrijking te zien in diversiteit en verschillende culturen? Het is toch ook maar wat het is: een andere manier van leven. Op dezelfde planeet, die van iedereen of van niemand is.

Ook dat heeft voor mij met perspectieven te maken, en zich kunnen verplaatsen in mekaar en mekaars zienswijze.

Zou het kunnen dat als elk kind van jongs af aan voelt dat, ongeacht welk ras het heeft, welke cultuur, welke godsdienst, welke achtergrond,…..het helemaal aanvaard wordt; en dat als  wij erop zouden durven vertrouwen dat we allemaal echt wel bepaalde waarden en normen onderschrijven en ook overdragen via ons onderwijs, we stap per stap bouwen aan een toekomst die deze hele maatschappij van tegenstellingen ombouwt tot een maatschappij van samenleven?

Zou het kunnen dat als de ondertoon van afkeuring, die ik althans ervaar (en ik behoor dan niet eens tot de of een andere cultuur) of de toon van superioriteit van onze cultuur verdwijnt, er een heel nieuwe dynamiek ontstaat?

Ik begrijp ook niet alles, en als ik hierover gesprekken heb in kleine kring dan gaat het al snel over de positie van de vrouw in andere culturen, het dragen van een hoofddoek,….Natuurlijk roept dat bij mij ook vragen op. Alleen…ik zou ze nu niet durven stellen aan de moslims zelf…omdat ik het gevoel zou hebben dat in het stellen van de vraag alleen al een afkeuring zou zitten. Die afkeuring zou er echt niet van mij persoonlijk zijn, want mijn eerste doel zou zijn het willen begrijpen van waaruit die “regels” er zijn en te achterhalen hoe mannen én vrouwen er zélf en écht over denken. Uitvissen hoe dat echt zit dus, door mij te verplaatsen in hun leefwereld en perspectief.

Die afkeuring zou er zijn omdat er zo’n gigantische geladenheid aan het thema hangt doordat ‘wij’ als westerse maatschappij daar zo uitgebreid onze mening over geuit hebben en onze normen hebben proberen opdringen. Wie weet zou ik tot het persoonlijk besluit komen dat ik het niet eens zou kunnen zijn met bepaalde aspecten van hun geloof, hun leer, hun ideologie,…maar wat dan….? So what, om het een beetje cru te stellen….Sinds wanneer moeten wij het plots over alles eens zijn? Wat er toe doet is dat we een manier van vredevol samenleven vinden waarin iedereen respectvol behandeld wordt en een plek mag en kan innemen. In de eerste plaats is daarvoor een eerlijk debat op basis van gelijkheid nodig.

‘Zélfs’ wij hebben binnen onze zo geroemde ‘Westerse cultuur’  (helaas) nog ‘gevechten’ te leveren (neem nu maar even de #MeToo-beweging) en ik durf er dan echt wel op vertrouwen dat ook binnen andere culturen krachten zich zouden bundelen om te komen tot aanpassingen, áls ze dat nodig vinden. En kunnen we daar aan meewerken, dan horen we dat te doen. Op basis van het geloof in gelijkheid of een andere norm, maar niet vanuit het geloof in de superioriteit van ónze cultuur.

En het spijt me zeer als ik daarmee gevoelige zielen raak, laat ons nu maar eens in eigen boezem kijken als westerse maatschappij en de vraag beantwoorden of wij eender welke andere cultuur ook écht als gelijke beschouwen….

En zie, met de vaststelling dat er onrust heerst in Brussel, durf ik ook hopen op inspanning van elk van ons, eerder dan nu gewoon in koor te roepen om een ingrijpen van politie en politiek. Om als mens bruggen te slaan en ons te durven verplaatsen in anderen, en als mama of papa die boodschap ook aan onze kinderen mee te geven. We hebben daarin misschien wel wat goed te maken, dus ik hoop dat we niet te snel opgeven.

#MeToo

In diezelfde rij past voor mij ook een beetje de #MeToo-beweging. Ik bedoel dan: eerder dan te focussen op waarover het écht gaat, ontstaat er polarisatie. Het leek even meer een verhaal van mannen tegen vrouwen te worden, een opmars van feministen (en het ligt wellicht aan mij, maar bij mij roept feminisme iets strijdvaardigs op terwijl fysieke en mentale integriteit voor mij iets is waarvoor ik niet wil moeten vechten) ,….. dan een verhaal van samenhorigheid en vereniging rond het feit waarover het in essentie gaat : grensoverschrijdend gedrag.

Ik durf vermoeden dat we het in essentie allemaal eens zijn over het feit dat er grenzen zijn. Als we dat op individueel, kleinschalig niveau zetten, dan krijgt alles een heel ander karakter. Dan zal elke papa of partner snel toegeven dat wanneer zijn dochter of vrouw zich onveilig of belaagd (of eender welke term toepasselijk is) voelt, ook híj zich geraakt voelt. Dan gaat het niet meer over de grens van verdraagzaamheid van zijn dochter of partner, want als zij het ervaart als een grensoverschrijding dan ís het dat ook…..zelfs al zou dat voor iemand anders niet zo zijn. Zijn we er dan niet? Is het niet gewoon zo simpel? Dat we mekaars grenzen horen te respecteren….? Waarover gaat de hele hetze dan nu, dat begrijp ik niet. Als we gewoon het respect voor mekaar opbrengen dat we ook vragen van anderen om op te brengen voor ons, onze zus, moeder, dochter of vrouw, dan is er toch geen probleem ?

Het klopt dat het heel spijtig is dat er een #MeToo beweging nodig is (geweest) om het debat op gang te trekken, maar laat ons nu dan toch ook het debat voeren over het probleem waarover het écht gaat….Eerder dan afglijden naar omstandigheden, en erger nog:  in een polarisatie.

Opnieuw focussen we veelal  op verschillen,….en dat op zich hoeft dan nog geen probleem te zijn.

We verschillen…so what?!

Het probleem ontstaat wanneer we verschillen tussen mensen, rassen, in meningen, in gevoel, in ervaring, in beleving,….gaan beschouwen als een probleem. Waarom kunnen we ze niet laten bestaan en met respect een manier vinden om bruggen te slaan tussen verschillen en op die manier samen te leven. Of ben ik echt zo naïef als ik geloof dat we mekaar kunnen verrijken en versterken als we stoppen met te focussen op waarin we verschillen en focussen op wat ons verbindt?

Een boodschap van hoop…

Zoals ik zei: vele ladingen. Een andere en essentiële lading van onze slogan bij Perspectieven is deze: er is altijd perspectief, ook en zélfs  in een uitzichtloze situatie.

En daarmee wil ik afsluiten. Want zo is de cirkel ook rond. In ons Scheidings-&Relatiehuis willen we mensen in soms moeilijke, volgens hen uitzichtloze situaties toch nog hoop geven op een gelukkige toekomst.

Omdat we daarin geloven. Omdat wij geloven dat situaties nooit uitzichtloos zijn. Dat er altijd perspectief is. Op voorwaarde dat we bereid zijn om écht naar mekaar te luisteren. Niet om te reageren, maar om elkaar te begrijpen. Zodat er échter verbinding kan ontstaan.

Liefs,

Maaike

Persoonlijke noot:

ik heb gewikt en gewogen over het al dan niet posten van deze blog. Want er zit zowat vanalles in: een beetje persoonlijke overtuiging, een beetje politiek,….en ik merk dat ik dan al snel ongerust word dat ik mensen zou kunnen raken. Anderzijds spint zich al wekenlang een chaotisch web rond deze gedachten in mijn hoofd, en vroeg het toch wel aanzienlijk wat ochtendlijke uren om die spinsels om te zetten in deze min of meer geordende tekst. Dus….ik doe het toch! Gewoon zoals ik het voel en ervaar, zonder verdere bedoeling en zonder meer….

Please follow and like us: